(1) Do bendito San Amaro, a xente sabe referir a coñecida
historia da súa viaxe en precura do Paraíso, cómo desembarcóu
en lonxanos países, atravesóu con moitas penas unha gran serra,
e chegou por fin á porta do lugar en que estaban os Patriarcas e os Profetas;
a poder de moito pedir, deixárono guichar por un buratiño, mais
axiña o mandaron marchar, e cando volvéus a onde tiña o seu
barco xa ninguén o coñecía, porque íl pensaba que
non estivera mirando máis dunha miguiña e resulta que estivera trescentos
anos. Vicente Risco, A Fé e o Sentimento Relixioso in
Historia de Galiza (Ramón Otero Pedrayo, Director), vol. I Etnografia,
p. 340. Bos Aires, 1962.
(2) Plinio N. H. IV,
119.
(3) Ptolomeo 2, 6, 63.
(4)
Co cristianismo non desapareceron os vellos lugares de culto, seguindo a pauta
sinalada por San Gregorio, nada se perdeu, só se transformou para que se
puidesen seguir conservando os ancestrais ritos primordiais, e así se mantivo
sen grandes cambios a piadosa e inveterada costume de acompañar ás
almas dos nosos amigos e da nosa liñaxe, e sobre todo a obriga, establecida
polo pagán Don para os mortos, e universalizada polo cristián Santo
André, discípulo de Cristo de que A Santo André de
Teixido vai de morto ou que non foi de vivo.
(5)
Isto deu pé á demora dos romeiros no camiño para visitar
innúmeros santuarios e reliquias dos arredores, orixinándose así
un vello Camiño dos Romeiros entre o mosteiro de San Martín de Xuvia
e Santo André de Teixido. Un camiño cristián moi peculiar
e antigo, perdéndose na noite dos tempos, considerando que no ano 844 o
mosteiro de Xuvia era xa un vello lugar de culto, olim de semper sacrato,
que converxe na necrópole de Xuvia, un camiño cristián que
se funde co fúnebre cortexo do pasado. Este camiño de iniciación
á morte foi percorrido por Frei Martín Sarmiento un verán
do ano 1755. Hóspede en Xuvia do prior ilustrado Frei Felipe Colmenero,
Sarmiento partiu para Santo André acompañado do seu irmán
a lombos dunha mula, e deixounos unha detida descrición do itinerario.
(6) Isto non é novo, ten profundas raíces
indoeuropeas nun remoto e común horizonte cultural, desde o Neolítico,
onde se representas as portas (motivos impropiamente chamados de ferradura)
de acceso ao alén e a propia viaxe por mar, ata os tempos da dominación
romana cando os túmulos se erixían ás beiras dos camiños,
e sobre todo dos camiños de peregrinación. A relixión asistía
e confortaba, dispondo para esta viaxe fantasmal diversos axentes psicopompos,
acompañantes de ánimas benditas como o moucho (se non sería
máis apropiado dicir mochuela posible e residual sobrevivente na Athenea
Parthenos grega) relacionado coa soberana e virxinal Gran Deusa Nai, ou como
o multiforme Hermes galego de triplo ou cuádrupla face, como o hermatena
de Amorín, atopado nun cruzamento de camiños e previsible antepasado
dos cruceiros do noso presente cristián no pasado pagán da dominación
romana.
(7) ¿Qué relación, hai de
habela, entre o monte de Donón e as súas aras pro salute,
co camiño, viaxe e peregrinar das almas dos que tiveron menos sorte, ata
as illas dos ben aventurados, a illa de Solstición de San Trezenzoncio,
da Eterna Mocidade, dos Ben Aventurados, entre a elevada fortaleza e celeste Casa
de Don e que precedeu á descrita nas historias de San Brendan e de San
Amaro celeste Xerusalén de San Pedro coas súas murallas, a súa
porta e a súa fechadura [...]? En Galicia, como se evidencia en Santo André
de Teixido e en moitos outros santuarios, cando alguén salvándose
miragreiramente dunha morte anunciada, supera un perigo extremo, visita ao santuario
do santo protector, mesmo amortaxado e dentro do cadaleito que previsiblemente
nin sequera tería ocasión que utilizar de non mediar a intercesión
divina por perderse o seu corpo no mar, deixándoo como ex voto no templo.
Hoxe desapareceron todos os cadaleitos da igrexa de Teixido que practicamente
ata fai relativamente pouco tempo gardábanse no templo, non porque non
se sigan traendo, senón pola frivolitas temporum, e o horror á
morte. Sería lóxico pensar que todas as aras de Donón, depósitos
fronte ás paradisíacas illas Atlánticas nun santuario de
peregrinaxe ao alén, ofrendadas pro salute ao Deus Lar da
Elevada Cidade Fortificada DEO L/ARI B/EROB/REO/ ARAM/ PO [SVIT] P[RO] S[ALVTE],
poderían corresponder á temperá manifestación ou precedente
deste costume, buscando por iso intencionadamente parecerse aos ronseis funerarios,
e aínda conter elementos propios dos psychopompos precursores dos petos
de ánimas.
(8) Pindari Carmina. Edición
Sneidenwin, T 1, pp. 17-18, versos 70 e ss. ex H. D'Arbois de Jubainville. El
Ciclo Mitológico Irlandés y la Mitología Céltica.
Edicomunicación. Ripollet (Barcelona 1996).
(9) Segundo
Rodríguez Colmenero: O feito produciuse como consecuencia dun intenso
labor de prospección levada a cabo desde 1962 ata 1964 en toda a península
do Morrazo polos Massó, José María e Enrique, e Bouza Brey
mesmo. Froito de tales poesquisas foi o achado dunha serie de pequenos monumentos
votivos, algúns con epígrafe e outros desprovistos del, procedentes
sobre todo do linde dun gran terreo acoutado, contiguo ao mencionado, en realidade
un castro [cf. F. Fariña Busto. Donón en Gran Enciclopedia
Galega, IX, 177 ss. acerca dos epígrafes realiza unha breve descrición
do conxunto sen profundar na súa complicada problemática]
In Antonio Rodríguez Colmenero, Mougás y Donón: Dos Santuarios
Rurales Galaico-Romanos del Litoral Atlántico, in El Museo de Pontevedra,
tomo 51 1977, p. 387.
(10) Antonio Rodríguez Colmenero,
Mougás y Donón: Dos Santuarios Rurales Galaico-Romanos del Litoral
Atlántico, in El Museo de Pontevedra, tomo 51 1977, p. 387.
(11)
F. Bouza Brey, J. Mª Álvarez Blazquez e E. Massó Bolívar:
Las aras del santuario galico-romano de Donón (Hío, Cangas),
Cuadernos de Estudos Gallegos XXVI, 78, 1971, 64 ss.
(12)
Cando só el e Fernando Alonso Romero, alumando como fareiros do fin do
mundo o deserto arqueolóxico galego dos anos 80, mantiñan e alimentaban
a potente chama da celticidade do país, cubríndoa da xa residual,
pálida alonsinea e bermeja xiada, entón vendaval nivo-glaciar.
(13) [...] Céltico é tamén o nome de Nerga < *nerica
e, tal como queda xa agora determinado polo étimo e pola base, o de Liméns
< limenes. Restan pendentes dunha aclaración completa os de Pinténs
e Hío, aínda que non é probable que estes vocábulos
poidan proceder de lingua diversa que á que profillamos Donón,
Nerga ou Liméns.
(14) K. Meyer, Der
Irische Totengott, p. 540 ss, 291 ss. Ex Mª del Henar Velasco López.
(15) Referindo xa previsiblemente a crenza expresada nos
Dindshenchas unha interpreatio cristiá, esencialmente coincidente
coas coñecidas e populares crenzas e tradicións mariñeiras
galegas actuais do lugar de Donón (Alonso Romero), pois dise aló
que as almas dos afogados van a unha das illas Cies, a que aínda permanece
despoboada.
(16) Engade Colmenero Ao noso modo de
ver, para a primeira das lecturas non existe fundamento no que se refire ao Libero
inicial, xa que se deixaría din incluír a problemática letra
final da primeira liña, podendo lerse a suposta terminación, Breo,
de xeito autónomo; e moito menos no caso da número 2. En cambio
len Bibero na número 3, ao noso modo de ver sen razón xa
que o tamén suposto B inicial do vocábulo é un R. Con todo,
é mérito destes investigadores o individualizar o termo Breo
[...] Case unha década máis tarde [...] [Nos últimos tempos
abunda na mesma opinión], I. Millán rexeita como inviable a versión
Libero dos primerios estudosos dos epígrafes, negando a presenza de Baco
nos cultos de Donón e incorporando Breo, tras rebater a súa
natureza antroponímica, ao segmento teonímico, de tal xeito que
o nome da divindade sería Viberobreo (tamén con b inicial
como variante) e nun caso Viberobreoro.
(17) Antonio
Rodríguez Colmenero, Mougás y Donón: Dos Santuarios Rurales
Galaico-Romanos del Litoral Atlántico, 1997, pp. 389-390: trátase
-continúa- da formulación dun teónimo composto, paralelizable,
no que respecta á asociación deo lari, cunha inscrición votiva
de La Oliva, na rexión estremeña [CIL II, 804: ...Diis Laribus
Gapeticorum gentilitatis, en La Oliva, Cáceres], entre outras, e, no
que se refire á súa formulación múltiple, con teónimos
tan complexos como os Lares Inmuncenbaeci Ceceaeci, Lar Circeiebaecus Proenetiaecus,
Dii Ceceaeci Tribales [Cf. A. Rodríguez Colmenero, Aquae Flaviae...,
163, 160, 177, respectivamente], etc.
(18) Sinalando
Rodríguez Colmenero a continuación tamén que Una característica
que, en general, toman de la estela es la ausencia de decoración, y a veces
hasta de labra, en el tercio inferior, presentando casi todas [las aras] una base
apuntada e irregular para ser hincada en tierra. Ello demuestra que los exvotos
eran colocados de pie y clavados en el suelo natural, dentro de un ámbito
sagrado y abierto en las inmediaciones del sacellum techado de la divinidad,
si es que tal fanum existió en algún momento y no se trata
de la perduración de un santuario prerromano a cielo abierto, de raigambre
prehistórica, como dan a entender los petroglifos descubiertos en el entorno.
Antonio Rodríguez Colmenero, Mougás y Donón: Dos Santuarios
Rurales Galaico-Romanos del Litoral Atlántico, 1997, p. 392-3.
(19)
Illas dos Deuses [Ceciegaecos dos Cegos].
(20)
Cf. os castros ou cidades fortificadas na Hispania Céltica de Adobriga,
Colubriga, Flaviobriga, Avobrigra, Langobriga, Talabriga, Conimbriga, Caetobriga,
Merobriga, Larcobrigra, Nertobriga, Mirobriga, Caesarobriga, Segobriga, Arcobriga,
Nertobriga, Deobriga, etc.
(21) Que ao perder o seu
sentido, seguindo o sinalado por Max Müller lóxico proceso do mito
converteríase en Galicia nun anano ou ancián zoqueiro que colga
pequenas zoquiñas nas pálpebras dos nenos. Mais cando a un neno
péchanselle os ollos (Os vivos abren os ollos, mais aos mortos péchanselles)
exclámase a modo de advertencia vaite levar Pedro Chosco, isto
é, se pechas os ollos, Pedro Chosco pensa que estas morto e lévate
con el, aludindo clarísimamente a un condutor e resultando a frase
unha velada ameaza.
(22) Residencia de señores
xurisdiccionais celtas, nobres galaicos provinciais, non provincianos, coas súas
masivas importacións de viños, aceites, e luxosas vaixelas como
nas uillae da ría de Ferrol, Littorina e Noville e coas súas
piscinas e previsibles exportacións de conservas de peixe.
(23)
Psb. Insulae Caeciliorum Illas dos cegos Illas *Çisilias>
Illas Cíes ; Sancta Caecilia> Santa Isilia>
Santa Icía. En termos de Xeografía Sacra Estas Illas equivalen
á misteriosa rexión onde, tras ser vencido na batalla de Mag-Tured,
raíña Thetra, xefe da deforme mítica raza irlandesa
dos Fomorianos, afín, segundo fáinolo pensar D'Arbois de Juvainville
ao afastado territorio onde, sobre os heroes mortos nas guerras de Tebas e de
Troia, tras ser vencido por Zeus na batalla contra os Titáns reina Cronos.
(24) Recentemente un escritor descubriunos en significado
dunha das máis populares cancións galegas, tan popular como A Rianxeira:
«Ai, Pepito, adeus!/ Ai, Pepito, adeus! / Ai, Pepito, por Deus, non te vaias!
/ Quédate connosco!/ Quédate connosco!/ Non te vaias á praia
para afogarte! / O que nos pasou a nós [os afogados]/ vaivos a pasar a
vós!».
(25) [...] a carga decorativa destes
pequenos monumentos corresponde ás cornisas, que, a tenor do perfil que
presentan, podemos dividir en triangulares, rectangulares planas, rectangulares
planas co foculus en resalte, entre as que figuran dous exemplares co campo
anterior subdividido en casetóns verticais, e de perfil indeterminado por
mor da fractura. As triangulares corresponden aos números 1, 10, 16, 19,
26, 29, e 31. Os motivos decorativos empregados adoitan ser hornacinas [as portas
do Hades] 1, 10, 16, crecentes voltos cara arriba ou cara abaixo (1, 31), aspas
ou triángulos entre liñas horizontais (1, 26, 29), pulvilli
ou acróteras incipientes (10, 19, 29) e arquerías, (19, 26, 29).
As aras de cornixa rectangular plana son as dos números 4, 12, 20, 22,
23, 24, 28, 30. A gama decorativa que as adorna vén ser parecida á
que locen as de cornixa triangular, isto é: pulvilli e foculi
ben marcados na cara cenital (catro na nº 20), bandas incisas horizontais
(nº 28) arquerías, estrías e aspas (nº 4, 12, 22, 23,
24). As mesmas características para as chás de foculus realzado,
que se concretan nos exemplares dos números 18, 21, 25, diferenciándose
as dos números 11 e 25 en que locen crecentes e casetones verticais rectangulares
na cara anterior. [...] Por outra banda, a decoración simultánea
e frecuente de ata tres caras ([a] anterior e [as] laterais), a reiteración
de motivos ornamentais e ata a semellanza de peculiaridades epigráficas
e paleográficas en case todos os exemplares fan pensar nun período
relativamente curto de tempo en que a moda epigráfica, plasmada sobre ofrendas
votivas, estivo en vigor. ¿Cando? O epígrafe nº 1 é
o único [segundo Colmenero] que fornece criterios paleográficos
(S invertida, L con trazo inferior colgante) de certo valor para poder considerar
tardío todo o conxunto. O que vén avalado, ademais, pola frecuencia
de posuit como fórmula de consagración. En todo caso, da fórmula
pro salute ningunha consideración cronolóxica pode extraerse xa
que a súa vixencia abarcaría desde os Xullo-Claudios ata a Tetrarquía.
Antonio Rodríguez Colmenero, Mougás y Donón: Dos Santuarios
Rurales Galaico-Romanos del Litoral Atlántico, 1997, pp. 392-393.
(26)
Sostén tamén a este respecto Rodríguez Colmenero: Os
dedicantes aparecen poucas veces nos formularios epigráficos, ou porque
nunca figuraron expresos, ou porque desapareceron debido á mutilación
das aras e dos seus textos respectivos. Con todo, cremos poder rescatar para a
inscrición nº 2 o dedicante contido baixo a sigla V do final; para
a nº 3 os Ronni, que actuarían como grupo social ou xentilicio
nunha dedicatoria que sería colectiva; para a cuarta, Vla-nvi (nexo
a-n na terceira das letras do renglón, un novo colectivo, que torna insostible
a versión pos/uit +++ de G. Baños. Na nº 13, a dedicante é
unha muller, Eburna, que ofrenda a favor da súa filla, cuxo nomee,
por outra banda, descoñecemos. Outra muller, Coemia, resulta a dedicante
do epígrafe nº 14, pero é o único que se le, xunto coa
fórmula posuit, xa que a inscrición carece da parte superior.
No que respecta ao formulario, en ningunha das aras aparece a coñecida
fórmula V.S. L. M., ou equivalentes. Entre as reconocibles, a máis
repetida é aram p(osuit) (números 2, 3, 5, 6, 7, 9) ou simplemente
p(osuit) (números 4 e 14), e finalmente pro salut(e), ao interpretar
o ara nº 1 do corpus de G. Baños, non como Deo Lar/rio Bre/ou Bro/
[s]an(c)to, que en absoluto atense ao que se descobre na inscrición,
senón como Deo La/rio Bre/ou <p>ro/salute. A única
objección que cabería facer a esta lectura concretaríase
en que a p de pro é, en realidade, b sen pechar. Mais tal lapsus é
explicable de múltiples xeitos, entre outras polo simple erro ou por confundir
fonéticamente ambas as sílabas un lapicida talvez analfabeto. Antonio
Rodríguez Colmenero, Mougás y Donón: Dos Santuarios Rurales
Galaico-Romanos del Litoral Atlántico, 1997, p. 391. Pola nosa parte,
segundo pensámolo os supostos Ronni, que segundo Rodríguez
Colmenero na estela nº 3 actuarían como grupo social ou gentilicio,
mellor responderían verosimilmente á latinizada terminación
do aumentativo da voz celta Breo > Breonius (tipo larpeiro, larpeirón;
cano, cannon, Munia, Munniona, etc.).
(27) Donn,
como Bibero Breo *upero/brigos é un inequívoco epíteto
do segundo ou do terceiro paso de Deus, no esquema da xa en precedentes capítulos
visitada unha, trina e polítécnica divindade solar, con variados
epítetos: Dagda O bo Deus Eochaidh Ollathair Pai
de todos? porque todas as almas proceden de Deus, é o Dis Pater
de César Galli se omnes a Diche patre prognatos praedicant idque ab
druídibus proditum dicunt, o Rúad Rofhesa o vermello
de gran coñecemento, o señor dos mortos, é tamén
o epíteto irlandés Nudd ou Nuado (un dobrete) coa
raíz *neu-d que ten connotacións de suxeitar,
coller con esforzo (Monteagudo García, amable comunicación;
J. Pokorny, Indogermanisches Etimologisches Worterbuch, Berna 1956, p.
25; Meyer-Lübke, Romanisches Etym. Wort. Heildelberg, 1925) benvida polo
seu alcume brazo de prata airgedlám aínda que
o asocie a interpretatio romana ora a Marte, a Silvano ou a Neptuno. Corresponderíase
con Nodens un deus da saúde de carácter psychopompos revelado na
súa estreita asociación cos cans, cuxas figuras apareceron en gran
número nun templo de Lydney do ano 365, máis ou menos coincidente
coa época das aras de Donón, xunto ao río Severn, en Gloucestershire;
considéranselle tamén outras innumerables etimoloxías, identíficado
como un nubeiro ou deus facedor de nubes celeste; é en Gales
Llud, Nudd ou o Lludd Llaw Ereint, dos Mabinogi. Segundo
Geoffrey dedicaríaselle un templo Parth Lludd dando lugar ao topónimo
actual Ludsgate sobre o que se alzaría máis tarde a catedral
de San Pablo en Londres, nome que os Anglosaxóns traduciron como Ludes
Gaet. É tamén verosimilmente o Lot da lenda Artúrica.
Reflectido con máis detalle e claridade esta concepción do terceiro
paso do solar deus dos mortos, do Alén celto-cristián da época
do santuario de Donón, para Galicia o Commonitorium de Orosio cóntanos
como as almas procedian de Deus saíndo do ceo por unha porta, retornando
logo previsiblemente por outra porta ao final da vida humana tras purgar os seus
pecados, á unidade de Diós. Prisciliano, nos momentos nos que se
erixían as aras de Donón (ex Orosio) docens animan quae
a Deo nata sit, de quodam promptuario procedere [por una porta de saída],
profiteri ante Deum se pugnaturam, intrui adhortatu angelorum: dehinc descendentem
per quosdam circulos a principatibus malignid capi, et secundum voluntatem victoris
principis in corpora diversa contrudi, eisque adscribi chirographum. Unde et Mathesim
praevalere firmabat, asserens quod hoc chirographum solverit Christus, et afixerit
cruci per passionem suam [
] Deinde dixerunt Angelorum, Principatuum, Potestatum,
animarum ac daemonum, unum principium, et unam esse substantiam: et vel archangelo,
vel animae, vel daemoni, locum pro meritorium qualitate datum esse, utentes hoc
verbo: Maiorem locum minor culpa promerunt. Mundum novissime ideo esse factum,
ut in eo anima purgarentur, quae ante peccaverunt [
] ac sic omnes peccatorum
animas post purgatione conscientiae in unitatem corporis Christi esse redituras"
[a través doutra porta de entrada].
(28) Antonio
Rodríguez Colmenero, 1997: Mougás y Donón: Dos Santuarios
Rurales Galaico-Romanos del Litoral Atlántico, cf. no aparello crítico
p. 402, nota 57 .
(29) E aínda que o folclore galego
non nos revelou o nome do seu pai, nin o seu carácter de psychopompos,
ou de acompañante dos mortos, adiantamos que mentres nas Illas británicas
é o psychopompos San Xosé de Arimatea, o seu pai é en Galicia,
seguramente, San Roque, que nas versións máis antigas aparece lucindo
as insignias de San Pedro, de Santo André e de Santiago e cunha nena que
sinala un profundo corte (non chagas) sobre o seu xeonllo.
(30)
Sucedéndolle o mesmo que nos primeiros encontros de Pwill con Rhiannon.
(31) Facéndose xa de noite, veu un home rico
de Arimatea, por nome Xosé, que fora tamén el discípulo de
Xesús. E chegándose a Pilatos pediulle o corpo de Xesús.
Entón Pilatos mandou que lle fose dado. E Xosé tomando o corpo envolveuno
nun lenzo bién limpo, e púxoo nun sartego na roca, e volteando unha
gran pedra ata a boca do sartego marchou. E estaban alí María Magdalena
e a outra María sentadas diante do sartego. Mateo, 28: 57-61. Cf. tamén
o Evanxeo apócrifo de Nicodemo cap. XV e ss.
(32)
Desembarcando a Santa María Magdalena e a san Lázaro, para cristianizar
as Galias nunha escala que fixo en Marsella.
(33) It
was only natural, then, that Joseph should have been chosen for the first mission
to Britain, and appropriate that he should come first to Glastonbury, that gravitational
center for legendary activity in the West Country. Local legend has it that Joseph
sailed around Land's End and headed for his old lead mining haunts. Here his boat
ran ashore in the Glastonbury Marshes and, together with his followers, he climbed
a nearby hill to survey the surrounding land. Having brought with him a staff
grown from Christ's Holy Crown of Thorns, he thrust it into the ground and announced
that he and his twelve companions were "Weary All". The thorn staff
immediately took miraculous root, and it can be seen there still on Wearyall Hill.
Joseph met with the local ruler, ARVIRAGUS, and soon secured himself twelve hides
of land at Glastonbury on which to build the first monastery in Britain. From
here he became the country's evangelist. Much more was added to Joseph's legend
during the Middle Ages. He was gradually inflated into a major saint and cult
hero, as well as the supposed ancestor of many British monarchs. He is
said to have brought with him to Britain a cup, said to have been used at the
Last Supper and also used to catch the blood dripping from Christ as he hung on
the Cross. A variation of this story is that Joseph brought with him two cruets,
one containing the blood and the other, the sweat of Christ. Either of these items
are known as THE HOLY GRAIL, and were the object(s) of the quests of the Knights
of King Arthur's Round Table. One legend goes on to suggest that Joseph hid the
"Grail" in Chalice Well at Glastonbury for safe-keeping. There
is a wide variance of scholarly opinion on this subject, however, and a good deal
of doubt exists as to whether Joseph ever came to Britain at all, for any purpose
in páxina web ex David Nash Ford 2001.
(34) [...]
desde as súas orixes indoeuropeas pola súa capacidade de portar
ideas e mensaxes de transmitirnos información, factores estes, pois que
con soportes non verbais as bandeiras atan e unen aos homes, [pondo aínda
hoxe] [...] á Vexilología en estreito contacto coa Semiótica
e a Xestálica. Xervasio de Tilbury refire como, Impresiones
ymaginum pictarum in vexillis Dominus instituit quando divisit in heremo tribus
duodecim per quatuor acies, unicuique aciei digniorem principem preponens Num.
2] et in suo vexillo sculpturam imprimens, ut in vexillo Iude leonem [Gen. 49:9],
Ruben mandragoram [Gen. 30:14], Dan serperntem [Gen. 49:17], posuitque ternas
tribus in acie, et fuit id actum secundum ea que acciderat unicuique illorum.
Xervasio de Tilbury, Otia Imperiala, I. 21. p.140.
(35)
Xervasio de Tilbury, Otia Imperiala, I. 21. p.140.
(36)
As análises que G. Dumézil realizou nos esquemas relixiosos dos
diferentes pobos indoeuropeos, revelaron que a primeira función soberana
era desempeñada e compartida por unha parella antitética e Fernández
complementaria á vez e que, sobre o plano humán correspóndese
claramente á vinculación entre o sacerdote e o rei. B. García-Albalat.
Guerra y Religión en la Gallaecia y la Lusitania Antiguas, 1990,
p. 184.
(37) Esta dualidade da soberanía compartida
materialízase nuns binomios que traslucen, a grandes liñas, as actuacións
e carácteres da parella suprema: día-noite; brilante-escuro; pacífico-violento;
regulador-barullento; computador-desestabilizador; desligador-ligador; xurista-meigo;
mocidade e beleza-vellez, e fealdade; etc. Nos diferentes pobos indoeuropeos constátase
ese binomio nas parellas formadas por: Mithra/Varuna, Tyr/Odhin, Dagda/Ogmios
e en Roma permanece na epopea fundacional da cidade, onde Numa contraponse a Romulo.
Esta parella [anota a autora] tradúcese enun antigo esquema de oposición
entre Dius Fidius e Jupiter Sunmanus. Ver: Georges Dumézil, Mitra-Varuna,
Essai sur deas representations indoeuropeennes de la souberaineté.
Presses Universitaires de France. París 1940. passim e do mesmo autor:
Les dieux deas Germains, Essai sur la formation de la réligion scandinave.
Presses Universitaires de France. Paris 1959, pp. 58-66. Sobre a parella Dagda/Ogme
ver Françoise Le Roux: La religión de los Celtas en Las Religiones
Antiguas Vol. III. S. XXI. Madrid, 1981, pp.109-183.ibid. B. García Fernández-Albalat.
Guerra y Religión...1990, p. 184-185 e nota 4 da páxina 185.
(38)
B. García Fernández-Albalat. Guerra y Religión en la Gallaecia
y la Lusitania Antiguas, 1990, p. 184-191.
(39) Esta
confusión, pensamos nós, desaparece, ou carece de sentido na concepción
teista trinitaria dos tres pasos do sol, un primeiro paso xerador e fecundo, un
segundo paso descendente e crepuscular sobre o mar, e un terceiro paso de entrada
do diying god na terra e o outro mundo, onde xulga e rescata ás almas,
que expomos máis abaixo. Respondería segundo vémolo á
idea do primeiro paso celeste, o esplendente, brillante e relucentes Marte/Apolo
Celta Sabio, Segos vitorioso, etc., mentres que o mesmo deus no seu aspecto decadente,
ata ás confrarías de guerreiros, e ás almas e condúceas
ao Alén como San Pedro, San Roque ou San Cristobo.
(40)
B. García Fernández-Albalat. Guerra y Religión en la Gallaecia
y la Lusitania Antiguas, 1990, p.191.
(41) Se
cadra haxa que reflexionar sobre a coincidencia destes dous feitos, sobre todo
se se vencellan cos seguintes datos: 1º Existencia de culto ao deus Setanta
que non é outro que o primitivo nome de Cuchulainn.; 2º Cesar concibe
ao Mercurio galo como deus dos camiños, calidade que en Irlanda é
atribuída ao fillo de Lug, Cúchulainn (Setanta é o
camiñante); 3º En Galia con todo, esta característica
é asumida por Ogmios que representa o papel de Heracles, visto que Cúchulainn
é un teónimo tipicamente irlandés. Como conclusión
a estas interrelacións é precido preguntarse se existía se
cadra, entre Ogmios o camiñante e Setanta unha equiparación,
sería posible unha resposta afirmativa e estro demostraría novamente
o estreito paralelismo existente entre a relixión irlandesa e a gala
B. García Fernández-Albalat. Guerra y Religión en la Gallaecia
y la Lusitania Antiguas, 1990, p. 196.
(42) Luciano
de Samosata, Discursos, Hercules 1-7.
(43)
César B. G. VIN. 17.
(44) [...] A black hasty,
swarthy, [...] man in the front rank of that band; seven chains arround his neck
; seven men at the end of each chain; he drags along these seven groups of men,
so that their faces strike against the ground, and they revile him until he desists.
Another terrible man is there, and the ponderous stone wich powerful men coud
not raise, he sets on his palm and flings on hihg to the height a lark flies on
a day of fine weather; a club of iron at his belt. I know those men,
quoth Fergus: Triscoth the strong man of Conchobars house; it is he tha
flings th stone on high. Ercenn son of the tree stewards, he it is in the chains.
24 [...] Fer dub dian temhnighe temerdha i n-airenach na buidhne sin. Seacd
slabhradha ima bragaith, moirseser i ccinn cacha slabhraidh. Do srenga-son na
sech moirseser sin co m-benann a srubha fri talmain, co tabrait athais fair, co
fostann. Ata fer uathmar oile ann, & in nertlía na tocbait na trénfir,
cuirid-siomh for a bhois & curid in n-airdi uiret téid uiseog illó
ainle. Dertaslorcc iaraind for a chrios. Ro fetar-sa na firsin, ar Fergus, Tioscatal
trefer tigi Concobair, is é cuires an líg a n-airdi, Ecenn tri m-brugaid
is e fil is na slabradaibhd. Cf. Tomás Ó Concheanainn, The
textual tradition of Compert Con Culainn, Celtica, 21 (1990) 441-55.
(45) A San Bartolomeu, patrón de moitas parroquias
galegas, fáiselle en Alais, Castro Caldelas, un pan ázimo, sen fermento
en forma de roscas, e na procesión leva unha nun brazo. Na liturxia popular
galega existe un responso a San Bartolomé, moi difundido e con moitas variantes.
Risco recolle en Melide entre outras Glorioso San Bartoloméu/, na
sua santa cama está/, o seu santo pau colléu/, polo seu santo camiño
andou/, con Dios Noso Señor encontrou/. Para onde vas San Bartoloméu?/
Pró seu santo reino vou/. Vólvete San Bartoloméu/, que che
hei dar un don/, que nunca dei a femia nin varón/: Que onde San Bartolomeu
sea nomeado/, nadie será preso nin arrastrado/, nin de lobo nin de loba/,
nin de can nin de cadela/ nin doutras abichuguillas feras. E sinala entre as variantes
do responso de San Bartolomeu recollidas por Lence Santar en Mondoñedo:
[
] San Silvestre e San Silvan, prende ao lobo e ceiba o can/ e os rapaces
e os embreados/ andan coa lengua enrellada/ como a rella do meu arado. Risco,
Etnografía, I 340.
(46) Le Roux, Le dieu
Céltique aux liens. De lOgmios de Lucien â lOgmios de
Dürer. Ogam XII, (2-3), 1960, pp. 221-222.
(47)
B. García Fernández-Albalat. Guerra y Religión en la Gallaecia
y la Lusitania Antiguas, 1990, p. 268.
(48) E non
Buriz, pois este nome pos. proviría do antropónimo Oburicius.
(49)
B. G. VIN. 17 A divindade que máis veneran é Mercurio.
As súas estatuas son as máis numerosas, ven nel ao inventor de todas
as artes, considerándoo como o guía dos viaxeiros nos camiños
e o que ten o poder para outorgar as maiores gañancias monetarias e favorecer
o comercio é o principal alicerce da relixión Celtoatlántica.
(50)
J. Lippert, Die Religionem der europäischen Kulturvölker, Berlin
1881, p. 154
(51) W. Schwartz, Der heutige Volglaube
und das alte Heidentum, Berlin, 1850 (Programm deas Fiedr. Wenderschen Gymnasiums).
(52) Vid.: "ut in nomine Iesu omne genu flectatur
caelestium, terrestrium, et infernorum" (Catechismus Romanus ad Parochos,
por Nicolao Pérez; 1898, p. 56).
(53) Benito Vicetto
conta como arrestados os galegos por esta actitude defendían o seu privilexio
por non deixarse invadir polos islamitas, fronte ao que infaustamente acontecese
no resto da Hespaña onde foi violada a santidade das igrexas, profanáronse
as sacras formas e foron convertidos moitos templos en mesquitas.